W związku z ogromnym zainteresowaniem podziałem kosztów ogrzewania z zastosowaniem podzielników ciepła oraz oczekiwanymi uregulowaniami prawnymi, zamieszczamy wybrane informacje z konferencji pt.: „Indywidualne rozliczanie kosztów ogrzewania mieszkań w budownictwie wielorodzinnym”.

Indywidualne rozliczanie kosztów ogrzewania mieszkań w budownictwie wielorodzinnym

W Polsce w latach dziewięćdziesiątych, wzorując się na rozwiązaniach niemieckich, wprowadzono po raz pierwszy indywidualne rozliczanie kosztów ogrzewania mieszkań w budownictwie wielorodzinnym. Rozpoczęto instalowanie nagrzejnikowych podzielników ciepła. Zagadnienia związane z wytwarzaniem, przesyłaniem, dystrybucją, obrotem i dostarczaniem ciepła, kształtowanie taryf i rozliczeniami w obrocie ciepłem są regulowane następującymi przepisami:

• Ustawa z 10 kwietnia 1997 r. „Prawo energetyczne” (Dz. U. nr 54, poz. 348 z późniejszymi zmianami),
  

• Rozporządzenie ministra gospodarki w sprawie szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci ciepłowniczych, obrotu ciepłem, świadczenia usług przesyłowych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców (z 11 sierpnia 2000 r. Dz. U. nr 72, poz. 845),

• Rozporządzenia ministra gospodarki w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie ciepłem (Dz. U. z 2002 r. nr 75 poz. 590 z późniejszymi zmianami).

Przepisy rozporządzeń, o których mowa, nie zawierają regulacji dotyczących warunków i zasad dostarczania ciepła do grzejników w mieszkaniach oraz rozliczeń z mieszkańcami budynków wielorodzinnych. Zmiana przepisów Ustawy z 10 kwietnia 1997 r., wprowadzona Ustawą z 26 maja 2000 r. o zmianie Ustawy 4 – „Prawo Energetyczne” (Dz. U. nr 48, poz. 555), z dniem 1 lipca 2000 r. wyeliminowała uregulowania zawarte we wcześniejszych przepisach tej Ustawy oraz uchyliła rozporządzenie ministra gospodarki z 6 października 1998 roku, w sprawie szczegółowych zasad rozliczeń w obrocie ciepłem, w tym rozliczeń z indywidualnymi odbiorcami w lokalach. Żadna z obowiązujących ustaw nie zawiera delegacji do opracowania regulacji prawnych dotyczących warunków i zasad dostarczania ciepła do grzejników w mieszkaniach. Fragmentaryczne regulacje odnoszące się do sfery tych rozliczeń, zawarte w art. 45 a Ustawy „Prawo Energetyczne”, są bardziej sprzeczne z Konstytucją niż uchylony wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 46, we wcześniejszej wersji tej Ustawy.

Brak przepisów prawnych regulujących zasady rozliczania kosztów z wykorzystaniem stosowanych rozwiązań jest powodem licznych nieprawidłowości i skarg indywidualnych odbiorców ciepła, mieszkających w budynkach wielorodzinnych. Stosowanie w budynkach wielorodzinnych nagrzejnikowych podzielników ciepła do indywidualnego rozliczania kosztów ogrzewania sprawia, że poszczególne mieszkania są w rzeczywistości eksploatowane przy różnej wysokości temperatury wewnętrznej. Powodem różnej wysokości temperatury wewnętrznej jest dławienie czynnika grzejnego, w celu oszczędzania na kosztach centralnego ogrzewania. Te koszty stanowią główną pozycję w opłatach czynszu lokatorów. Do końca 2000 roku wynosiły one od 60% do 70% całkowitych kosztów opłat za mieszkania. Ustawa z dnia 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowych wprowadziła możliwość odliczania (od dn. 01.01.2001 roku) od podatku dochodowego, w ramach ulgi remontowej, wydatków na wyodrębniony fundusz remontowy spółdzielni. Ogólny czynsz nie uległ zmianie, jedynie z dotychczasowej stawki eksploatacji podstawowej została wydzielona opłata na fundusz remontowy. Pomniejsza to koszt centralnego ogrzewania w całkowitej opłacie za mieszkanie (ok. 10%).

Opłata za centralne ogrzewanie stanowi w dalszym ciągu główną i wysoką pozycję czynszu (50 do 60%) i dlatego lokatorzy dławią przepływ czynnika grzejnego przez grzejniki. Niektórzy całkowicie zamykają ten przepływ i grzeją się ciepłem od nie izolowanych pionów instalacji centralnego ogrzewania i ciepłem przenikającym od sąsiadów, utrzymując w mieszkaniu temperaturę ok. 17°C. Firmy rozliczeniowe „łagodzą” ten problem przez stosowanie współczynników redukcyjnych. Należy przy tym zauważyć, że zasada działania podzielnika opiera się na równaniu charakterystyki cieplnej grzejnika konwekcyjnego, opisanym iloczynem stałej przez różnicę temperatury, (średnia temperatura wody w grzejniku i temperatura powietrza w pomieszczeniu).

Problem w tym, że temperatura w pomieszczeniu nie jest wywołana tylko grzejnikiem, ale i innymi źródłami ciepła (głównie przepływem ciepła od sąsiadów i od nie izolowanych pionów centralnego ogrzewania). Nagrzejnikowe podzielniki ciepła są stosowane w budownictwie wielorodzinnym wykonanym wcześniej. W najnowszych budynkach wykonywane są poziome instalacje centralnego ogrzewania z pionami izolowanymi w korytarzach i z licznikami ciepła. W tym wypadku liczba nie opomiarowanych źródeł ciepła zmniejsza się, ale główne nie opomiarowane źródło ciepła, tj. przepływ ciepła między mieszkaniami pozostaje. Błędy w pomiarach są w tym wypadku mniejsze niż przy pomiarach w budynkach, w których mieszkania wyposażone są w nagrzejnikowe podzielniki ciepła. Liczne państwa Unii Europejskiej dysponują od wielu lat instrumentami do rozliczania kosztów energii zgodnie z jej zużyciem. Chodzi tu przede wszystkim o uregulowania prawne. Są one, w różnych państwach Unii Europejskiej różne. Z inicjatywy E. Y. Y. E. (Europejskie Stowarzyszenie ds. rozliczania energii zgodnie z jej zużyciem – Stowarzyszenie zarejestrowane) Komisja Europejska propagowała w ramach programu SAVE opracowanie wytycznych, dotyczących rozliczania kosztów energii. Celem tego opracowania jest wyczerpująca informacja o możliwościach zastosowania własnych środków do zmniejszenia zużycia energii na centralne ogrzewanie, przygotowanie ciepłej wody, a także i klimatyzowanie budynków. Wytyczne (w przeciwieństwie do przepisów różnych państw członkowskich) są praktyczniejsze i zawierają znaczące szczegóły, które mogą być pomocne przy wprowadzaniu rozliczania kosztów energii w każdym kraju w Europie. Przy wprowadzaniu proponowanych wytycznych (według E. Y. Y. E.) rządy państw członkowskich powinny zwracać szczególna uwagę na dwa zagadnienia:

1. Celem pomiaru zużycia ciepła powinno być zachęcanie użytkowników do oszczędnego obchodzenia się z energią; zgodnie z zasadą: „płać za to, co zużyłeś”.

2. Podział kosztów między użytkowników powinien być dokonany na podstawie odczytu zużycia (stosunek pomierzonych części do zużycia całkowitego). Co najmniej 50% łącznych kosztów ogrzewania i podgrzania wody, należy rozliczyć według powierzchni mieszkalnej lub użytkowej, lub według pomieszczenia obudowanego.

W Danii aż 60% rozlicza się według powierzchni, a tylko 40% zgodnie z zużyciem. W 1995 roku rząd duński określił, na podstawie niezależnej opinii, warunki prawnego wprowadzenia rozliczania kosztów zgodnie z zużyciem. W Polsce nie ma podstaw prawnych dotyczących indywidualnego rozliczania kosztów ogrzewania mieszkań w budownictwie wielorodzinnym. Rozliczanie kosztów centralnego ogrzewania mieszkań wyposażonych w nagrzejnikowe podzielniki ciepła, odbywa się przeważnie według zasad określonych regulaminami wewnętrznymi (albo bez regulaminów). Rozliczenia są dokonywane z zastosowaniem obliczeń numerycznych, przez wyspecjalizowane firmy rozliczeniowe, z zastosowaniem algorytmów odpowiednich do określonego typu podzielnika z wykorzystaniem uregulowań określonych w regulaminach wewnętrznych. Budzi to spory między zarządcami budynków a mieszkańcami. Prawne uregulowanie indywidualnego rozliczania mieszkań w budownictwie wielorodzinnym jest obecnie sprawa konieczną. Prezes Rady Ministrów 13 lutego 2003 roku zobowiązał ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej, jako organu właściwego do wydania przepisów regulujących sposób rozliczania, z zastosowaniem nagrzejnikowych podzielników ciepła, kosztów zużycia energii cieplnej pomiędzy zarządcą a indywidualnymi użytkownikami mieszkań.